Búa thoát hiểm ô tô cách chọn và sử dụng an toàn

Búa thoát hiểm hỗ trợ cắt dây an toàn và phá kính cửa bên khi người trong ô tô không thể mở cửa. Búa có tác dụng phá kính cường lực, được trang bị trên xe và cố định trong tầm tay.

1. Búa thoát hiểm là gì?

Búa thoát hiểm là dụng cụ cứu nạn nhỏ gọn được trang bị trên ô tô, xe tải, xe van hoặc phương tiện chở khách. Có tác dụng chính để phá kính cửa trên xe để tạo lối thoát. Một số búa thoát hiểm có trang bị thêm lưới dao để cắt dây an toàn khi bị kẹt.

Một dụng cụ cơ bản thường có:

• Đầu kim loại cứng và nhọn.
• Tay cầm chống trượt.
• Giá đỡ hoặc ngàm cố định.
• Nắp bảo vệ đầu nhọn đối với loại mini.
• Lưỡi dao nằm chìm trong khe cắt (trang bị thêm).

Dụng cụ được sử dụng khi cửa xe biến dạng sau va chạm, hệ thống khóa điện không hoạt động, dây an toàn bị kẹt hoặc người trong cabin cần thoát ra nhanh do cháy hay xe rơi xuống nước.

Tuy nhiên, búa thoát hiểm không bảo đảm phá được mọi cửa kính. Hiệu quả còn phụ thuộc vào loại kính, vị trí tác động, chất lượng đầu phá kính và không gian thao tác trong cabin.

2. Búa thoát hiểm có những loại nào?

Trên thị trường hiện có ba nhóm dụng cụ phá kính ô tô phổ biến.

Trong thử nghiệm của AAA với sáu dụng cụ cứu hộ gồm ba loại búa và ba loại lò xo, chỉ bốn sản phẩm phá được kính cường lực và không sản phẩm nào xuyên qua được kính nhiều lớp. Nhóm lò xo nhìn chung hoạt động hiệu quả hơn nhóm búa trên kính cường lực.

>> Nguồn: AAA: Vehicle Escape Tools are a Lifesaver – in the Right Situation

Kết quả này cho thấy người mua không nên đánh giá sản phẩm chỉ qua hình thức, số tính năng hoặc lời quảng cáo “phá được mọi loại kính”.

Búa truyền thống phù hợp với ai?

Loại búa đầu nhọn phù hợp với người muốn dụng cụ dễ nhận biết, cầm chắc và có thể cố định bên cạnh ghế. Loại này thường phù hợp với cabin có khoảng trống đủ để vung tay.

Dụng cụ lò xo phù hợp với ai?

Loại lò xo phù hợp với xe có cabin hẹp hoặc người dùng khó tạo lực mạnh. Người sử dụng chỉ cần đặt đầu phá kính vuông góc với bề mặt và ấn theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Khi xe đã ngập một phần, dụng cụ lò xo cũng dễ thao tác hơn vì búa truyền thống khó vung trong nước.

3. Búa thoát hiểm có phá được mọi kính ô tô không?

Câu trả lời là không. Đây là điều chủ xe cần kiểm tra trước khi quyết định vị trí thoát hiểm.

Kính cường lực

Kính cường lực thường xuất hiện ở cửa bên hoặc kính phía sau trên nhiều mẫu xe. Khi bị đầu kim loại nhọn tác động đủ lực, kính có thể vỡ thành nhiều hạt nhỏ.

Phần lớn dụng cụ thoát hiểm cá nhân được thiết kế để tác động lên loại kính này.

Kính nhiều lớp

Kính nhiều lớp gồm hai hoặc nhiều lớp kính liên kết bằng lớp vật liệu trung gian. Khi bị tác động, kính có thể nứt nhưng các mảnh vẫn được giữ lại, do đó khó tạo khoảng trống đủ lớn để chui qua.

Kính chắn gió phía trước thường là kính nhiều lớp. Một số ô tô hiện nay còn sử dụng kính nhiều lớp ở cửa bên để tăng khả năng cách âm và hạn chế người ngồi bị văng khỏi xe khi tai nạn.

AAA cho biết không dụng cụ nào trong sáu sản phẩm được thử nghiệm xuyên được kính nhiều lớp. Vì vậy, không nên mặc định rằng cứ có búa thoát hiểm là có thể phá mọi cửa kính.

Cách kiểm tra kính ô tô

Quan sát dòng ký hiệu nhỏ được in hoặc khắc ở góc dưới của từng tấm kính:

• “TEMPERED” hoặc “TOUGHENED” thường chỉ kính cường lực.
• “LAMINATED” thường chỉ kính nhiều lớp.
• Nếu không thấy ký hiệu, hãy kiểm tra sổ hướng dẫn hoặc hỏi nhà sản xuất, đại lý.

Cần kiểm tra từng cửa thay vì chỉ xem kính cửa lái. Một chiếc xe có thể sử dụng kính nhiều lớp ở cửa trước nhưng kính cường lực ở cửa sau.

Các yêu cầu kỹ thuật đối với kính an toàn của ô tô tại Việt Nam được quy định trong QCVN 32:2024/BGTVT, ban hành kèm Thông tư 48/2024/TT-BGTVT.

4. Nên chọn búa thoát hiểm loại nào?

Không có một loại phù hợp với mọi xe. Lựa chọn nên dựa trên loại kính, không gian cabin và khả năng thao tác của người thường xuyên sử dụng xe.

Đầu phá kính phải cứng và chắc

Đầu tác động nên được làm từ kim loại cứng, có dạng nhọn để tập trung lực vào diện tích nhỏ. Không chọn sản phẩm có đầu kim loại bị rung, lỏng hoặc dễ tách khỏi thân.

Có lưỡi cắt dây an toàn

Lưỡi dao nên nằm chìm trong khe để hạn chế gây thương tích. Khe cắt phải đủ rộng để luồn dây nhưng không để lộ phần lưỡi sắc.

Không thử dao bằng dây an toàn đang lắp trên xe. Có thể dùng một đoạn dây có cấu tạo tương tự để kiểm tra theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Tay cầm dễ giữ

Tay cầm cần vừa tay và có bề mặt chống trượt. Dụng cụ quá nhỏ có thể khó giữ khi tay ướt, còn loại quá lớn lại chiếm nhiều không gian thao tác.

Có giá đỡ chắc chắn

Giá đỡ giúp dụng cụ không văng khỏi vị trí khi xe va chạm hoặc lật. Ngàm cần giữ chắc nhưng vẫn cho phép rút dụng cụ bằng một tay.

Có thông tin sản phẩm rõ ràng

Nên ưu tiên sản phẩm công bố:

• Vật liệu đầu phá kính.
• Loại kính tương thích.
• Cách sử dụng.
• Thông tin nhà sản xuất.
• Hướng dẫn kiểm tra cơ cấu.
• Chính sách đổi trả hoặc bảo hành.

Cần cân nhắc khi mua các sản phẩm có trang bị thêm đèn, còi, sạc dự phòng hoặc các tiện ích phụ. Những tính năng này không quyết định khả năng phá kính.

5. Nên đặt búa thoát hiểm ở đâu trong xe?

Vị trí đặt phù hợp phải đáp ứng ba yêu cầu: nhìn thấy, với tới khi đang thắt dây và không bị văng khi va chạm.

Có thể cố định dụng cụ tại:

• Bên hông ghế lái hoặc ghế phụ.
• Mặt bên của bệ điều khiển trung tâm.
• Hộc cửa nếu có ngàm giữ chắc chắn.
• Khu vực dưới bảng điều khiển nhưng không cản trở bàn đạp.
• Gần từng hàng ghế đối với xe nhiều chỗ.

Không nên để búa thoát hiểm ở:

• Trong cốp sau.
• Dưới đáy khoang hành lý.
• Sâu trong hộc chứa đồ.
• Bên dưới nhiều lớp vật dụng.
• Tự do trên sàn hoặc taplo.

Khi xe lật hoặc va chạm mạnh, một dụng cụ không được cố định có thể văng khỏi vị trí. Người ngồi dù biết xe có búa vẫn không thể tìm thấy hoặc lấy được.

Xe nhiều hàng ghế cần bao nhiêu dụng cụ?

Ô tô con nên có ít nhất một dụng cụ trong tầm với của ghế lái hoặc ghế phụ. Xe tải van, xe khách hoặc xe nhiều hàng ghế nên bố trí thêm dụng cụ để người ngồi phía sau có thể tiếp cận độc lập.

Trước chuyến đi dài, người lái nên chỉ cho hành khách biết dụng cụ nằm ở đâu và cửa kính nào có thể được chọn làm lối thoát.

6. Cách dùng búa thoát hiểm đúng

Bước 1: Bình tĩnh và kiểm tra lối ra

Quan sát nhanh tình trạng cửa, dây an toàn, kính cửa bên và cửa sổ trời.

Nếu cửa vẫn mở hoặc kính điện còn hoạt động, hãy sử dụng những lối ra này trước. Không nên mất thời gian phá kính khi có thể hạ kính bình thường.

Bước 2: Tháo hoặc cắt dây an toàn

Thử nhấn khóa dây theo cách thông thường. Nếu khóa bị kẹt:

1. Kéo dây ra khỏi cơ thể.
2. Luồn dây vào khe cắt.
3. Kéo dụng cụ dứt khoát theo hướng chéo.
4. Giữ lưỡi dao tránh xa da và quần áo.

Nếu xe bị lật, cần chống tay hoặc tạo điểm tựa trước khi tháo dây. Nhả khóa đột ngột có thể khiến cơ thể rơi xuống trần xe và bị chấn thương.

Bước 3: Chọn kính cửa bên bằng kính cường lực

Ưu tiên cửa đã xác định có ký hiệu TEMPERED hoặc TOUGHENED. Không chọn kính chắn gió phía trước nếu xe còn cửa bên bằng kính cường lực.

Bước 4: Tác động vào vùng gần mép kính

Nếu dùng búa:

• Giữ chắc tay cầm.
• Hướng người khác tránh xa cửa kính.
• Tác động bằng đầu kim loại nhọn.
• Ưu tiên vùng gần góc hoặc mép kính.
• Không dùng mặt phẳng của đầu búa.

Nếu dùng loại lò xo:

• Đặt đầu phá kính vuông góc với bề mặt.
• Ép sát kính theo hướng dẫn.
• Không hướng đầu dụng cụ về phía cơ thể.

Bước 5: Gạt kính và rời xe

Dùng áo khoác, khăn hoặc vật liệu dày để bảo vệ tay khi gạt phần kính còn bám quanh cửa. Che mặt và mắt, sau đó lần lượt đưa người ra ngoài.

Trẻ em, người bị thương hoặc người cần hỗ trợ cần được ưu tiên nhưng phải phù hợp với tình trạng thực tế và khả năng thoát của từng người.

7. Cách xử lý theo từng tình huống khẩn cấp

Khi ô tô bị cháy

Nếu phát hiện khói, mùi khét hoặc lửa:

1. Dừng xe tại vị trí an toàn nếu còn có thể điều khiển.
2. Tắt máy và mở khóa cửa.
3. Tháo dây an toàn.
4. Mở cửa hoặc hạ kính ngay.
5. Phá kính cửa bên nếu cửa và kính điện đều không hoạt động.
6. Đưa mọi người ra xa xe.
7. Gọi lực lượng cứu hỏa theo số 114.

Không quay lại lấy hành lý khi khói hoặc lửa đang phát triển.

Khi ô tô rơi xuống nước

Cần hành động ngay khi xe vừa tiếp xúc với nước, trước khi mực nước dâng cao và chênh lệch áp suất khiến cửa khó mở.

Trình tự nên thực hiện:

1. Tháo dây an toàn.
2. Hạ kính cửa bên ngay khi hệ thống điện còn hoạt động.
3. Hỗ trợ trẻ em và người đi cùng.
4. Rời xe qua cửa sổ càng sớm càng tốt.
5. Chỉ phá kính khi kính không hạ được và đã xác định đó là kính cường lực.

Nếu cửa bên là kính nhiều lớp, tiếp tục tìm cửa hoặc tấm kính cường lực khác đã xác định trước. Dụng cụ dạng búa sẽ khó vung hơn khi cabin đã ngập nước, vì vậy không nên chờ đến khi xe chìm sâu mới tìm cách thoát.

AAA khuyến nghị trình tự SURE gồm giữ bình tĩnh, tháo dây, hạ hoặc phá cửa sổ và rời xe nhanh.

>> Tài liệu tham khảo: Báo cáo đánh giá dụng cụ thoát hiểm ô tô của Hiệp hội Ô tô Hoa Kỳ (AAA), công bố năm 2019.

Khi ô tô bị lật

Không tháo dây ngay khi cơ thể đang treo trên dây an toàn. Trước tiên cần:

• Chống một tay lên trần xe.
• Tạo điểm tựa cho đầu và vai.
• Dùng tay còn lại mở khóa hoặc cắt dây.
• Hạ cơ thể xuống từ từ.
• Xác định cửa thoát trước khi phá kính.

Cách này giúp hạn chế việc người ngồi rơi mạnh xuống trần xe.

8. Những sai lầm khiến búa thoát hiểm mất tác dụng

Để dụng cụ trong cốp

Cốp xe gần như không thể tiếp cận khi cửa bị kẹt, xe lật hoặc nước đang tràn vào cabin.

Đập vào giữa kính lái

Kính lái thường là kính nhiều lớp. Búa có thể làm kính nứt nhưng khó tạo lối thoát đủ lớn.

Không kiểm tra loại kính trước

Việc liên tục tác động vào kính nhiều lớp làm mất thời gian và sức lực. Chủ xe cần xác định trước vị trí kính cường lực.

Đập nhẹ nhiều lần

Nhiều cú đập nhẹ vào giữa kính thường kém hiệu quả hơn một cú tác động dứt khoát bằng đầu nhọn vào vùng gần mép kính.

Không cố định dụng cụ

Búa để tự do dưới ghế hoặc trong hộc có thể văng đi khi xảy ra va chạm.

Chọn sản phẩm chỉ vì giá thấp

Đầu kim loại mềm, lưỡi cắt cùn hoặc cơ cấu lò xo dễ kẹt có thể khiến dụng cụ không hoạt động khi cần.

Chỉ người lái biết cách dùng

Người lái có thể bị thương hoặc mất khả năng phản ứng sau tai nạn. Người thường xuyên đi cùng cũng cần biết vị trí và cách dùng dụng cụ.

Dùng tựa đầu ghế làm phương án chính

Không nên mặc định thanh kim loại của tựa đầu có thể phá kính. Cấu tạo ghế khác nhau giữa từng mẫu xe và bộ phận này không được thiết kế như dụng cụ phá kính chuyên dụng.

9. Bài kiểm tra an toàn 3 phút trên ô tô

Chủ xe có thể tự kiểm tra khả năng thoát hiểm theo trình tự sau:

Phút thứ nhất: Kiểm tra kính

Quan sát ký hiệu ở góc dưới của từng cửa kính và ghi nhớ cửa nào dùng kính cường lực. Có thể dùng đèn điện thoại nếu ký hiệu nhỏ hoặc khó nhìn.

Phút thứ hai: Kiểm tra dụng cụ

Xem đầu phá kính có bị gỉ, lỏng hoặc biến dạng không. Kiểm tra giá đỡ và khe cắt dây.

Không phá thử trên kính xe đang sử dụng. Với loại lò xo, có thể kiểm tra cơ cấu trên một miếng gỗ mềm theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Đầu tác động hoạt động bình thường khi để lại một vết lõm nhỏ.

Phút thứ ba: Thử khả năng tiếp cận

Ngồi ở tư thế lái xe và thắt dây an toàn, sau đó thử lấy dụng cụ bằng một tay. Nếu phải cúi sâu, tháo dây hoặc mở nhiều ngăn chứa, vị trí đặt chưa phù hợp.

Tiếp tục kiểm tra từ ghế phụ và hàng ghế sau. Cách này giúp phát hiện khu vực không thể tiếp cận dụng cụ khi xe gặp tai nạn.

10. Cách kiểm tra và bảo quản búa thoát hiểm

Nên kiểm tra búa thoát hiểm từ ba đến sáu tháng một lần và trước chuyến đi dài:

• Đầu kim loại có bị gỉ hoặc lỏng không.
• Lưỡi cắt có bị cùn hoặc bám bẩn không.
• Cơ cấu lò xo có hoạt động trơn tru không.
• Giá đỡ có giữ chắc dụng cụ không.
• Vị trí lắp có bị hành lý che khuất không.
• Dụng cụ có bị phơi nắng quá lâu trên taplo không.
• Người đi cùng có biết vị trí và cách sử dụng không.

Nên thay dụng cụ nếu đầu phá kính biến dạng, cơ cấu lò xo kẹt, lưỡi cắt gỉ hoặc thân sản phẩm bị nứt.

11. Câu hỏi thường gặp về búa thoát hiểm

Búa thoát hiểm có phá được kính lái không?

Không nên chọn kính lái làm lối thoát chính. Kính này thường có cấu tạo nhiều lớp, có thể nứt nhưng vẫn được lớp trung gian giữ lại.

Nên mua búa hay dụng cụ phá kính lò xo?

Búa truyền thống dễ nhận biết nhưng cần khoảng trống để vung. Dụng cụ lò xo nhỏ gọn, cần ít lực và phù hợp hơn với cabin hẹp. Trước khi mua, cần kiểm tra loại kính trên xe.

Nên đập vào giữa hay góc kính?

Nên tác động bằng đầu nhọn vào vùng gần góc hoặc mép của kính cường lực. Không nên đập liên tục vào giữa kính bằng mặt phẳng của búa.

Một ô tô cần bao nhiêu dụng cụ?

Ô tô con nên có ít nhất một dụng cụ trong tầm với của ghế lái hoặc ghế phụ. Xe nhiều hàng ghế nên bố trí thêm để người phía sau có thể tiếp cận độc lập.

Búa thoát hiểm có bắt buộc trên ô tô con không?

Việc trang bị giúp chủ xe chủ động hơn trong tình huống cửa và kính điện không hoạt động.

Có nên để búa trong hộc cửa?

Có thể nếu hộc cửa có ngàm giữ chắc và người ngồi lấy được khi vẫn đang thắt dây. Không nên đặt tự do vì dụng cụ có thể văng ra khi va chạm.

Kết luận

Búa thoát hiểm chỉ thực sự hữu ích khi phù hợp với loại kính, có lưỡi cắt hoạt động tốt và được cố định trong tầm tay. Chủ xe nên kiểm tra ký hiệu trên từng cửa kính, xác định trước lối thoát và hướng dẫn người đi cùng cách sử dụng. Hãy dành ba phút kiểm tra dụng cụ và vị trí lắp trên xe ngay hôm nay để chủ động hơn khi tình huống khẩn cấp xảy ra.